Handleiding: omgaan met de naderende dood, voor omstanders

Handleiding: omgaan met de naderende dood, voor omstanders
Persoonlijk

Wat doe jij als er iemand in je omgeving ongeneeslijk ziek is? Het is enorm confronterend als je het bericht hebt gekregen dat iemand uit je omgeving niet beter zal worden en sterker nog, dood zal gaan. Veel mensen hebben niet geleerd hoe hier mee om te gaan. Het confronteert ons met onze eigen eindigheid, het feit dat we zelf ook zullen sterven. Het maakt ons bang en verdrietig, onmachtig of boos, en dat zijn nu juist de emoties die we liever niet voelen. Maar als je eenmaal op dat punt staat is er geen weg terug.

Het liefst zou ik het willen vermijden, er met een grote boog omheen lopen.

Het is eng, ik weet niet wat te zeggen of wat te doen, ik ben geraakt en heel verdrietig.

Herken je dat?

Er zijn maar enkele mensen die deze ernstig zieke mensen juist opzoeken. Deze personen weten hoe waardevol de momenten zijn die je doorbrengt met een zieke. Momenten waar je voor altijd dankbaar op terug kunt kijken en die je altijd bij blijven. Momenten waarin je zo dicht bij de ander en bij de kern van waar het leven om draait bent.

We kunnen er niet om heen, ook al doe je nog zo je best, we krijgen er allemaal een keer mee te maken. Een op de drie Nederlanders sterft aan kanker, en verder zijn er nog voldoende andere nare ziektes waar je aan kunt overlijden.

Ik heb mijn best gedaan het te vermijden in mijn leven maar ik kon er niet omheen

Mijn partner werd ernstig ziek, ongeneeslijk en onbehandelbaar. Binnen 1,5 week na de diagnose hoorden we dat hij snel zou sterven. Ik leerde allerlei nieuwe nare woorden uit te spreken die ik in mijn leven nooit had willen zeggen en zeker niet over mijn partner. Tumor, agressieve vorm, bioplasma, Kanker, palliatief, ongeneeslijk ziek, (alleen behandelen als) de kwaliteit van het leven (goed genoeg is), functieverlies, hospice, biopt, chemo, dexamethason en diverse andere medicijnen, reanimatiebeleid (niet dus), sonde(voedsel), infusen, rolstoel, aftakelen enz. De ergste details zal ik je besparen…

Ik heb meegemaakt dat sommige mensen er juist voor ons waren die ik daarvoor nog geen vrienden noemde en dat andere mensen het contact vermeden. Ik heb daar zonder oordeel naar gekeken en begrepen waarom mensen deden wat ze deden. Maar soms heb ik wel mensen gemist.

Veel achterblijvers missen genoeg steun vanuit de omgeving

Als we allemaal zouden weten wat we kunnen doen, dan kunnen we zoveel meer betekenen voor elkaar. Ontloop je angst niet, ga hem aan en ben er voor iemand die jou aanwezigheid hard nodig heeft. Als je zelf op een dergelijk punt staat, dan heb jij ook mensen hard nodig. Ik ga je helpen door je tips te geven wat je kunt doen:

Ik vroeg aan een aantal weduwes wiens partner aan een ziekte gestorven is wat zij zouden adviseren om te doen bij iemand die ongeneeslijk ziek is. Hieronder volgen de tips. Ik hoop dat je deze tips als steun kunt ervaren en deze tips met mensen om je heen wilt delen.

Laten wij elkaar steunen in deze moeilijke periodes. Hier staat wat je kunt doen:

Laten we er niet voor weglopen. Als jou zoiets overkomt heb je mensen om je heen hard nodig.

  • Vaak weten we niet wat te zeggen, maar het beste werkt het als je alles gewoon in openheid zegt. Het ligt natuurlijk wel aan de band die je met iemand hebt en hoe de persoon zelf met zijn ziekte om wil gaan.
  • Wil de zieke er zelf niet over praten omdat hij of zij het niet kan accepteren, dan mag je nog steeds zeggen dat je het verschrikkelijk vindt of dat je niet weet wat je moet zeggen. En dat je je echt niet kan voorstellen hoe dat moet voelen. Maar je mag dan ook respecteren dat diegene er nog niet voor klaar is.
  • Er zijn mensen die wel over hun naderende dood kunnen en willen praten. Ga dat gesprek dan aan. De hoeveelheid gesprekken die ik met mijn partner over dit onderwerp heb gevoerd heeft mij veel vertrouwen gegeven, in het leven en in de dood. Doodgaan op zich is niet eng, maar de weg ernaar toe kan wel lijden zijn. Dat je mensen moeten achterlaten, je leven niet verder kunnen leven, je kinderen niet zien opgroeien, en dat zij jou niet oud zien worden, dat is erg. Voor de achterblijvers is het missen verschrikkelijk en gaat dat met hele heftige emoties gepaard, die nergens mee te vergelijken zijn.
  • Sommige mensen vechten tot het einde omdat ze niet willen gaan, andere mensen accepteren het niet te veranderen feit. Sommige mensen willen er niet over praten, anderen vinden het fijn als dit onderwerp niet wordt vermeden. Respecteer beiden. Ieder heeft zijn manier en zijn weg.
  • Je mag gerust zeggen: wat verschrikkelijk klote. En het kan prima zijn als jij je tranen laat gaan. Zolang je je de ander niet belast met je eigen angsten en verdriet.
  • Besef dat wanneer je bij iemand bent die ernstig ziek is dat het helemaal over deze persoon moet gaan, het gaat even niet over jou, niet over wat jij wilt, of wat jij belangrijk vindt. Je mag jezelf in dienst stellen van diegene.
  • Geef geen advies over wat wel of niet te doen. Houd respect voor de zieke, ook al kan hij/zij niet zoveel meer, blijf hem/haar als een volwassene benaderen. Ook al is het bewustzijn misschien grotendeels weg, er is altijd een deel in je dat nog wel doorheeft wat er om je heen gebeurt.
  • Praat niet over de zieke waar hij/zij bij is, maar met de zieke. En betrek hem/haar bij het gesprek als je in dezelfde ruimte bent. Vooral ook als je met verzorgers praat.
  • Laat kinderen reageren zoals ze willen. Ze benoemen de feiten vaak zoals ze zijn, zonder lading. Hoe puur kan een reactie zijn als: ‘jij hebt kanker, wat rot voor je’. Of: ‘jij gaat dood toch?’ Je hoeft kinderen ook niet weg te houden bij een ernstig zieke. Leer ze er mee om te gaan en te mogen voelen wat ze voelen. Ook jouw verdriet mogen ze zien. Dat hoort bij het leven.
  • Blijf de gewone dingen doen op dezelfde manier. Er voor iemand ‘zijn’ is meestal al voldoende. Maak een kopje thee, maak een wandeling, ook al is er iemand die voor hem/haar zorgt, ontlast de mantelzorger.
  • Het is ook belangrijk dat je over het gewone leven blijft vertellen, over werk, of wat je gedaan hebt enz. Het is voor de zieke mens fijn om ook het gewone leven zo mee te maken. Je maakt de wereld voor de zieke zo groter dan de huiskamer.
  • Herinneringen ophalen, weet je nog die ene keer dat, dat wordt ook als fijn ervaren door mensen. Je helpt eigenlijk terug te kijken op het leven en maakt het gesprek zo ook luchtiger.
  • Stuur kaarten, laat foto’s zien, vertel verhalen. Laat zien dat de zieke belangrijk is in jouw leven.
  • Lees een stukje voor uit de krant of een kinderboek als de zieke niet meer kan lezen. Een simpele handeling om even troost te bieden of af te leiden van alle zware gesprekken.
  • Vergeet je humor niet, sommige mensen doen het erg goed op humor, zodra die maar afgestemd is. Wat is jouw manier om lucht te brengen.
  • Ook als de zieke zwartgallige humor heeft over eigen situatie, respecteer het, hoe pijnlijk het ook is, voor sommige mensen brengt dit lucht.
  • Het mooiste is als jij die zware gesprekken aandurft maar ook lucht en humor kunt brengen.
  • Houd je hart open. Laat je gerust raken, dat snapt iedereen.
  • Stel oprechte vragen en maak echt oogcontact. Echt iemand zien en er voor diegene zijn is het belangrijkste wat je kunt doen.
  • Zeg dat je meeleeft, en dat je je niet kunt voorstellen hoe hij/zij zich moet voelen. Of dat je niet weet wat je moet zeggen. Dat is beter dan vermijden of niets zeggen.

En natuurlijk raakt dit je en is het eng of verdrietig. Neem daar ruimte voor, sta daar bij stil, zorg goed voor jezelf als je veel in contact komt met een ernstig ziek persoon. Als jij goed voor jezelf zorgt, dan kun je er ook beter zijn voor de zieke.

Wil je leren omgaan met je gedachten, en kennismaken met een stukje Mindfulness:

Meld je dan hier aan voor de gratis online lessen Mindfulness

Wil je dit artikel delen in je netwerk. Laten wij allemaal elkaar beter steunen in dit soort heftige tijden. Dat is zo belangrijk, zo nodig! Jij kan het verschil maken. Deel het hieronder.


Geschreven door: Anurag ten Klooster


Foto: alias 0591


Deel dit artikel

Volg Vrouw&Passie